KAMULAŞTIRMASIZ EL ATMA DAVASI NEDİR?

 

  1. İDARENİN TAŞINMAZA FİİLİ VEYA HUKUKİ MÜDAHALESİNE KARŞI TAZMİNAT VE TAPU HAKKI KORUMASI

Av. Berkan Görceğiz
Alternatif Hukuk Bürosu – www.alternatifhukukburosu.com

I. GİRİŞ

Mülkiyet hakkı Anayasa ile güvence altındadır. Ancak uygulamada idareler zaman zaman taşınmazlara kamulaştırma işlemi yapmadan fiilen el koymakta veya imar planları ile taşınmazı kullanılmaz hale getirmektedir. Bu durum “kamulaştırmasız el atma” olarak adlandırılır.

Kamulaştırmasız el atma davaları, mülkiyet hakkının en ağır ihlallerinden biriyle ilgilidir. Çünkü ortada bedeli ödenmiş bir kamulaştırma işlemi yoktur; malik taşınmazını fiilen kaybetmiştir ya da ekonomik değerini kullanamaz hale gelmiştir.

Bu makalede kamulaştırmasız el atmanın türleri, dava şartları, görevli mahkeme, zamanaşımı ve tazminat hesaplaması detaylı olarak incelenecektir.

II. KAMULAŞTIRMASIZ EL ATMANIN TÜRLERİ

Kamulaştırmasız el atma ikiye ayrılır:

A) Fiili El Atma

İdarenin taşınmaza fiziksel olarak müdahale etmesidir.

Örnekler:
• Yol yapılması
• Park yapılması
• Elektrik hattı geçirilmesi
• Taşınmaz üzerine kamu binası inşa edilmesi

Bu durumda malik artık taşınmazını kullanamaz.

B) Hukuki El Atma

İmar planı ile taşınmazın kamu hizmetine ayrılması ancak uzun yıllar kamulaştırma yapılmamasıdır.

Örnek:
Taşınmaz “yeşil alan” olarak planlanmış ancak kamulaştırma yapılmamışsa malik tasarruf edemez hale gelir.

Yargıtay ve Danıştay kararlarında hukuki el atma da mülkiyet hakkının ihlali olarak kabul edilmiştir.

III. HUKUKİ DAYANAK

Anayasa m.35 – Mülkiyet hakkı

Anayasa m.46 – Kamulaştırma ancak bedeli peşin ödenerek yapılabilir

İdare hukuku ve yargı içtihatları kamulaştırmasız el atmayı haksız fiil niteliğinde değerlendirmektedir.

IV. GÖREV VE YETKİ

Fiili el atmalarda görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir.

Yetki, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir.

Ancak uyuşmazlığın niteliğine göre idari yargı boyutu da gündeme gelebilir. Bu nedenle dava açılmadan önce el atmanın türü netleştirilmelidir.

V. DAVA TÜRLERİ

Kamulaştırmasız el atmada iki temel talep mümkündür:

  1. Bedel Davası

Taşınmazın rayiç değerinin tazmini talep edilir.

  1. El Atmanın Önlenmesi

Fiili müdahalenin kaldırılması talep edilir.

Uygulamada çoğu zaman taşınmaz kamu hizmetine tahsis edildiği için aynen iade mümkün olmaz ve dava tazminata dönüşür.

VI. TAZMİNATIN HESAPLANMASI

Tazminat, dava tarihindeki rayiç bedel üzerinden hesaplanır.

Bilirkişi heyeti:

• Emsal satışları
• Taşınmazın konumu
• İmar durumu
• Yüzölçümü

gibi unsurları dikkate alır.

Faiz başlangıcı genellikle dava tarihidir.

VII. ZAMANAŞIMI

Fiili el atmalarda uzun süreli kullanım söz konusu olsa bile mülkiyet hakkı devam ettiği sürece dava açılabilir.

Ancak dosya bazında süre analizi yapılmalıdır.

VIII. İSPAT

Davacı şu hususları ispatlamalıdır:

• Taşınmazın malik olduğunu
• İdarenin fiili veya hukuki müdahalesini
• Zararın varlığını

Bu davalar teknik bilirkişi incelemesi gerektirir.

IX. SONUÇ

Kamulaştırmasız el atma davaları, mülkiyet hakkının korunmasına yönelik en önemli dava türlerindendir.

İdarenin işlem yapmaması veya bedel ödememesi mülkiyet hakkını ortadan kaldırmaz.

Doğru hukuki nitelendirme, doğru görevli mahkeme ve doğru tazminat hesabı bu davalarda belirleyicidir.

Av. Berkan Görceğiz
Gayrimenkul Hukuku – Kamulaştırma Uyuşmazlıkları
Alternatif Hukuk Bürosu
www.alternatifhukukburosu.com



Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Vasiyetname Nasıl Düzenlenir? (Türk Medeni Kanunu Çerçevesinde 2026 Güncel Rehber)

  I. Vasiyetnamenin Hukuki Niteliği Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra malvarlığının kimlere ve hangi oranlarda intikal edeceğini belirlediği tek taraflı, ölüme bağlı bir tasarruftur. Türk Medeni Kanunu’na göre vasiyetname: Tek taraflıdır Ölümle hüküm doğurur Miras bırakan tarafından her zaman geri alınabilir Vasiyetname, miras sözleşmesinden farklıdır. Miras sözleşmesi iki taraflıdır; vasiyetname ise tamamen miras bırakanın iradesine dayanır. II. Vasiyetname Düzenleme Ehliyeti Vasiyetname düzenleyebilmek için: Ayırt etme gücüne sahip olmak 15 yaşını doldurmuş olmak gerekir. Ayırt etme gücünden yoksun bir kişinin yaptığı vasiyetname iptal edilebilir. Bu husus uygulamada sıkça dava konusu olmaktadır. III. Vasiyetname Türleri Türk Medeni Kanunu’na göre üç tür vasiyetname vardır: 1. Resmî Vasiyetname En güvenli ve en az ihtilafa açık vasiyet türüdür. Noter, sulh hâkimi veya yetkili memur önünde düzenlenir. Özellikleri: İki tanık bulunur Resmî...
Devamı

Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası Nedir? (2026 Güncel Hukuki Çerçeve)

  I. Genel Tanım Ortaklığın giderilmesi davası (izale-i şuyu), bir mal üzerindeki paylı veya elbirliği mülkiyetinin sona erdirilmesi amacıyla açılan dava türüdür. Bu dava özellikle: Miras sonrası taşınmaz paylaşımında, Kardeşler arasında kalan aile evinde, Hisseli tapulu arsalarda sıklıkla gündeme gelir. Temel ilke şudur: Hiç kimse ortak mülkiyet ilişkisinde kalmaya zorlanamaz. Bu nedenle her paydaş, ortaklığın sona erdirilmesini talep etme hakkına sahiptir. II. Hukuki Dayanak Ortaklığın giderilmesi, Türk Medeni Kanunu’nun paylı mülkiyet ve elbirliği mülkiyetine ilişkin hükümlerine dayanır. İki temel mülkiyet türü söz konusudur: 1. Paylı Mülkiyet Her paydaşın belirli oranlı hissesi vardır ve bu hisse tapuda gösterilir. 2. Elbirliği Mülkiyeti Miras durumunda ortaya çıkar. Mirasçılar malın tamamı üzerinde birlikte hak sahibidir; bireysel tasarruf mümkün değildir. Miras paylaşılmadığı sürece elbirliği mülkiyeti devam eder. III. Dava Hangi Hallerde Açılır?...
Devamı

Ticari Alacaklarda Zorunlu Arabuluculuk Süreci (2026 Güncel Hukuki Rejim)

  I. Genel Çerçeve Ticari alacak uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak, belirli şartlar altında zorunludur . Bu yükümlülük, Türk Ticaret Kanunu m.5/A ile düzenlenmiştir. Temel kural: Konusu bir miktar para olan ticari davalarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabuluculuğa başvurulmadan açılan dava, usulden reddedilir. II. Hangi Uyuşmazlıklarda Zorunludur? Zorunlu arabuluculuk şu durumlarda uygulanır: Tarafların tacir olması Uyuşmazlığın ticari nitelikte olması Talebin para alacağına ilişkin olması Örneğin: Fatura alacakları Cari hesap alacakları Sözleşmeden doğan para talepleri Hizmet bedeli alacakları bu kapsamdadır. III. Hangi Durumlarda Zorunlu Değildir? Aşağıdaki hallerde zorunlu arabuluculuk uygulanmaz: İhtiyati haciz talepleri İcra takibi başlatılması Kambiyo senetlerine özgü takip Konkordato ve iflas talepleri İhtiyati tedbir başvuruları Ancak itirazın iptali davası açılacaksa arabuluculuk zorunludur. IV. Süreç Nasıl Ba...
Devamı